Ustawa o ochronie wolności słowa w mediach społecznościowych

Stanowisko Internet Society Poland Chapter
z dnia 20 października 2021 r.
w konsultacjach dotyczących
projektu ustawy o ustawy o ochronie wolności słowa w internetowych serwisach
społecznościowych

Pan Zbigniew Ziobro
Minister Sprawiedliwości

Szanowny Panie Ministrze,
W odpowiedzi na opublikowany projekt ustawy ustawy o ochronie wolności słowa w
internetowych serwisach społecznościowych (UD293) pragnę w imieniu Stowarzyszenia
Internet Society Poland Chapter zgłosić następujące uwagi:

1. Definicja serwisu społecznościowego budzi szereg wątpliwości. Jest z jednej strony dość
   szeroka – mogą zostać objęte jej zakresem choćby popularne media internetowe, które mają
   sekcję komentarzy czy nawet usługa email – a z drugiej strony przy jej literalnym traktowaniu
   nic nie jest serwisem społecznościowym, bo poza hostingiem www/ftp żaden serwis nie
   pozwala na publikację całkowicie „dowolnych treści”. Serwisy społecznościowe w szczególności
   ograniczają rodzaj i format treści, które można w nich zamieścić.
2. Wymóg powołania polskiego przedstawiciela przez każdy serwis społecznościowy na świecie
   jest co najmniej problematyczny. Wbrew deklarowanym zamiarom projektodawców może to
   skutkować ograniczeniem dostępności w Polsce niezależnych mediów społecznościowych.
   Szczególnie może dotyczyć to usług społecznościowych non-profit, opartych na rozproszonym
   modelu federacyjnym. Naszym zdaniem przepisy, które ograniczają transgraniczny dostęp do
   zasobów światowej sieci należy z zasady uznać za szkodliwe. Pod tym kątem projekt wydaje się
   naruszać zasadę państwa pochodzenia, stanowiącą dotąd fundament świadczenia usług drogą
   elektroniczną w UE.
3. Najpoważniejsze zastrzeżenia budzą przepisy określające skład i kompetencji Rady Wolności
   Słowa. Przewidziany w projekcie zaledwie pięcioosobowy skład Rady z pewnością nie będzie w
   stanie w rozsądnym terminie rozpatrywać wszystkich składanych doń odwołań. Nałożenie na
   „Radę Wolności Mediów” obowiązku wydawania wiążących decyzji w ciągu siedmiu dni jest
   całkowicie nierealistyczne. Rodzi to obawy o paraliż instytucji z jednej strony, a o uznaniowość w załatwianiu spraw z drugiej. Obawy te są pogłębione przez sposób wyłaniania składu Rady –
   przez Sejm zwykłą większością głosów. Siłą rzeczy o fundamentalnej w społeczeństwie
   informacyjnym kwestii zakresu swobody wypowiedzi decydować będzie wobec tego ciało silnie
   nacechowane politycznie. Jej decyzje będą także ostateczne, bez możliwości merytorycznej
   rewizji tych decyzji przez ciało nadrzędne.
4. Projekt nakłada na objętych regulacją usługodawców wiele obowiązków. Niektóre z nich
   wydają się nadmiarowe bądź niezrozumiałe. Wymienić tu można chociażby obowiązek
   publikowania sprawozdania w języku polskim w Dzienniku Urzędowym UKE czy
   obowiązkowego, 12-miesięcznego przechowywania danych dotyczących aktywności
   użytkowników.
5. Przewidziane w projekcie terminy na podjęcie decyzji przez usługodawcę mogą mieć
   negatywny wpływ na jakość tych decyzji i wywoływać tzw. efekt mrożący, w którym
   usługodawca nadmiarowo usuwa treści danego rodzaju (a inne odwrotnie, pozostawia wbrew
   zasadom) w obawie przed grożącymi wysokimi karami (do 50 mln PLN i to za pojedyncze
   przewinienie). Podobnie uciążliwe wydają się przepisy dotyczące przedstawicieli usługodawców – zarówno w zakresie grożących im kar jak i ograniczenia ich prywatności.
6. Wiele przepisów projektów wydaje się ignorować już istniejące i funkcjonujące rozwiązania.
   Przykładowo projekt wymaga, aby zgłoszenia do serwisu były potwierdzane w formie email,
   gdy obecnie dokonuje się tego w ramach dedykowanego systemu. Niezrozumiały jest też
   przewidziany w art. 21 nadzór Prezesa UKE nad wewnętrznym postępowaniem kontrolnym.
7. Większość przepisów przedmiotowego projektu pokrywa się z procedowanym obecnie na
   forum UE projektem rozporządzenia Akt o usługach cyfrowych (Digital Services Act), co z
   perspektywy ekonomiki procesu legislacyjnego stanowi istotny problem. Rozporządzenie to,
   po przyjęciu, będzie stosowane wprost i bezpośrednio w Polsce, uchylając tym samym
   ewentualne przepisy z nim kolidujące. Wydaje się niecelowe przyjmowanie w takiej sytuacji
   regulacji krajowych skazanych jedynie na krótkotrwały żywot. Digital Services Act wydaje się,
   mimo zbieżności w wielu punktach, zasadniczo pozbawiony wad obecnie konsultowanego
   projektu ustawy, a jako akt o zasięgu europejskim ma szansę być środkiem regulacyjnym o
   większej skuteczności.
   Deklarowanym celem projektowanej ustawy jest w celu wzmocnienia roli wolności słowa w
   poszukiwaniu prawdy, funkcjonowaniu demokratycznego państwa, poszanowaniu zasady
   wolności wypowiedzi i godności człowieka. Mając na uwadze wymienione powyżej uwagi, jak
   też pozostałe związane z nią wątpliwości uważamy, że przedstawiony projekt nie spełnia tak
   sformułowanego celu i prace nad tym projektem powinny być zaniechane.
   
   Z wyrazami szacunku,
   Łukasz Jachowicz,
   Internet Society Poland Chapter

(wersja PDF stanowiska)